Retorik ve Siyaset İlişkisi

Giriş

Küreselleşme kavramını hayatımızda günbegün daha fazla benimsememiz ile birlikte, haberleşmenin ve iletişimin de değeri artmıştır. İletişimin en önemli aracı ise şüphesiz dildir. Aristoteles’in Politika adlı eserinin başında, bizi ‘’siyasal canlı’’ olarak tanımlaması; konuyu iletişim aracı olan dile indirgediğimiz zaman, bunları basit ihtiyaçlar dışında devlet kurmak ve siyaset yapmak için kullandığımız anlamına da gelmektedir. Yerleşik hayata geçişle birlikte başlayan gelişim sürecimizde, iletişimi özellikle bu gayeler doğrultusunda kullanarak aslında dile ikna etme ve etkileme adında iki yeni amaç eklemiş olduk. En eski disiplinlerden biri olan Retorik, konuşmacının hedef kitleyi ikna etme ve etkileme ile kendi çıkarı doğrultusunda harekete geçirmesidir. Yaklaşık 2500 yıllık yazılı tarihe sahip retorik, Antik Yunan düşünürleri tarafından çeşitli şekillerde tanımlanmıştır. “Romalılar ise Eski Yunan retorik tekniklerini benimseyince bu terimi “söz söyleme”, “söylev” sanatı anlamında ‘’rhetorica’’ ile karşılaştırmışlardır” (Zeybek, 2020:12). Sonuç olarak Greko-Romen dünyasında iletişimin siyaset için taşıdığı anlam değerlendirildiğinde, ‘’bu vazifenin retorik kavramı üzerinde yoğunlaşması onu sıklıkla hayati olarak nitelemeye sebep olmuştur” (Duman, 2019:1).

Günümüzde ise durum değişmemiştir. Geçmişe göre demokrasinin önem kazanması ile birlikte seçmen kitleyi ikna etmek ve onları partilerine kazandırmak için retorik siyasi liderler tarafından sıklıkla kullanılmaktadır.

İletişimde ve Siyasette İkna

Yönetmek, ikna etmekten geçer. Bu sebepledir ki siyasette otorite sağlandığında veya ülkelerde bireyler itaate mecbur durumda olsa bile durumu korumak için yöneticiler bireyleri ikna yoluyla manipüle etmeye devam etmektedir. Bu bağlamda siyasetin güttüğü amaçlardan biri, özel bir dil ile insanlara istenen fikri aşılamak veya fikirlerini değiştirmek ve onları istenen safa almaktır diyebiliriz.

Peki bu amaç nasıl gerçekleşmekte? Her ne kadar yapılan reklamlar, seçim kampanyaları vb. ögeler bu konuda etkili olsa da asıl öge siyasi liderlerin konuşmalarından geçer. Liderler ise istisnasız her konuşmalarında retorikten faydalanmaktadır.  Aristo’ya göre (2018:1) bu faydalanma, söylenen sözlerde bulunan üç inandırma tarzına bağlı olarak gerçekleşmektedir.

Retorik ve Onun Boyutları

Ethos (Karakter & Güven)

‘’Etik’’ ile aynı kökten gelen ve Eski Yunan dilinde ‘’karakter’’ anlamına gelen Ethos; konuşmacının karakteri ve sahip olduğu karizma ile doğrudan bağlantılıdır. Genel bir doğru kavramının aksine özel, yani kişisel bilgiler ışığında kullanılır. Konuşmacının erdemi, doğru ve iyi tavırları, dinleyici kitlesine verdiği güven ve benzeri ögelerle kitleyi ikna edip onların üzerinde bir otorite kurmayı hedefler. “Bundan dolayı siyasi liderler, yönetilenler nezdinde güven verici bir karakter taşıdıklarına yönelik çıkarım yapmalarına olanak sağlayan söylemler geliştirirler” (Başarır, 2016).

Siyasi liderlerin konuşmalarında kendisi, partisi veya sahip olduğu ideoloji hakkında bilgiler ve bu üçlünün gerçekleşen başarıları, liderlerin tecrübelerini ve dürüstlüğünü belirtmesi veya konuşurken dinleyici kitlesi ve dinlenilen yere özel seçtiği kelimeler Ethos üzerinden ikna etmeye dair örneklerdir.

Pathos (Duygu)

Pathos; dinleyici kitlesini belli bir ruh haline sokmak ve onlarda empati isteği uyandırmaktır. Aristo’ya göre (2018) mutlu olduğumuz zamanlardaki düşünce tarzımız ve sıkıntılı/mutsuz zamanlardaki düşüncelerimiz karşılaştırıldığında, bir konuşmada duygu ve coşku harekete geçiriliyorsa dinleyicileri inandırma da kolaylaşacaktır. Her ne kadar Ethos ve Logos ikna için yararlanılan kaynaklar olsa da benim nazarımda duyguya en çok hitap eden ve bu sebeple manipülasyonu kolaylaştıran Pathos, en etkili retorik boyutudur. Eski zamanlarda liderlerin yaptığı savaş konuşmaları, konuşmada belirli kitleye karşı öfke barındıran konuşmalar, özellikle insan hakları hakkındaki konuşmalar veya destekçilerin çokluğunu belirten cümleler Pathos’a örnek olarak verilebilir.

Logos (Bilgi & Mantık)

Logos, ikna edilmek istenen kitlenin mantığına hitap edecek konuşmalar ve belgeler ile hedefe ulaşmaktır. İkna sürecinde Ethos’ta konuşmacının karakteri, Pathos’ta dinleyicinin duyguları öne çıkarken Logos’ta ise konuşmacının nicel ve mantık çerçevesindeki cümleleri ve dinleyicinin bu mantık çerçevesindeki karar vermesi öne çıkmaktadır. ‘’Netice itibariyle konuşmacının, konuşma esnasında düşüncelerini destekleyecek güçlü materyallere ihtiyaç hissetmesi kaçınılmaz bir gerçektir. Bu ihtiyacını karşılamak içinse konuşmacının karşısına; kanıtlardan, mukayeseli anlatımlardan, örneklerden faydalanabileceği bir yöntem çıkacaktır’’ (Başarır, 2016). Siyasilerin konuşmalarında sundukları sayısal ifadeler, iki olguyu karşılaştırarak anlatmaları, belgelerle yapılan icraatları göstermeleri gibi olgular Logos’tan yararlanılarak yapılmaktadır.

Veriler Işığında Türkiye’de İktidarda & Ana Muhalefette Retorik Kullanımı

Retoriği her miting, propaganda veya siyasi tartışmada görmekteyiz. Fakat geçmişten günümüze siyaset ve hitabet ile ilgilenen herkesin cümlelerini analiz etmek takdir edersiniz ki zor olacaktır. Aşağıda inceleyeceğiniz tablolar Murat Başarır(2016) tarafından, ‘’Retorik İkna Bileşenlerinin Siyasi Liderlerce Kullanımı’’ adlı yazısında; 14, 21 ve 28 Haziran 2016 tarihlerindeki TBMM konuşmalarından oluşturulmuştur. Bu üç tablonun, yukarıda bahsettiğimiz duygu ve mantığa hitap etme ile dinleyiciyi etkileme bileşenlerinin kullanımındaki önemi pekiştirmek için önemli olduğunu düşünmekteyim.

Son Notlar

Siyasette Retorik Kullanımı
(Fotoğraf/Birgün)

Tablolarda da görüldüğü üzere 2016’da ana muhalefet logos kapsamındaki konuşmaları ile öne çıkmıştır. İktidarın ise Pathos’u ana muhalefete kıyasla daha fazla kullandığı görülmektedir. Ancak görüldüğü üzere, oranlar değişse de iki parti de bu retorik araçların hepsini kullanmış ve kullanmaya devam etmektedir. Bu, bize her siyasi liderin araçları farklı olsa da amaçları doğrultusunda kullandığı ögelerin değişmediğini göstermektedir. Sonuç olarak retorik ve siyasi iletişim, ayrılmaz bir bütündür.

Kaynakça

  • Aristoteles, Retorik, Çev: Furkan Akdemir, Say Yayınları, 2018
  • BAŞARIR Murat, Retorik İkna Bileşenlerinin Siyasi Liderlerce Kullanımı: İktidar ve Ana Muhalefet Liderlerinin TBMM Grup Konuşmaları Üzerine Bir Analiz, Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 4/2, 2016
  • ZEYBEK Burcu, Mitinglerde Siyasal Retoriğin Kullanımı: 24 Haziran 2018 Cumhurbaşkanlığı Seçimleri, Intermedia International e-Journal, 7.06.2020
  • https://tr.wikipedia.org/wiki/Retorik
  • DUMAN Mehmet Akif, Retorikten Belagate Mecazdan Metafora, Nobel Yay., Ankara, Nisan 2019

Doğa AYDIN

Orta Doğu Teknik Üniversitesi Uluslararasi İlişkiler bölümünde lisans öğrencisiyim. Tarih ve siyaset başta olmak üzere tüm sosyal bilimlere ilgiliyim.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.